PMS Nedir?

PMS nedir? Belirtileri, nedenleri ve ne zaman yardım alınmalı

Premenstrüel sendrom, yani PMS, yumurtlamadan sonra ve adet başlamadan önce ortaya çıkan fiziksel ve duygusal belirtiler bütünüdür. Bazı kişilerde PMS hafif şişkinlik ya da sinirlilik gibi hissedilir. Bazılarında ise uyku, ruh hali, odaklanma, iş hayatı ve ilişkiler üzerinde etkili olabilir.

İyi haber şu ki PMS yaygındır, tedavi edilebilir ve kendi düzenini anladığında yönetmesi genellikle daha kolay hale gelir.

Kısa cevap: PMS nedir?

PMS, genellikle adetten önceki bir ya da iki hafta içinde ortaya çıkan ve kanamanın başlamasından sonraki ilk birkaç günde hafifleyen bir belirtiler grubudur. Belirtiler fiziksel, duygusal ya da her ikisi birden olabilir.

Yaygın PMS belirtileri şunlardır:

• şişkinlik
• göğüslerde hassasiyet
• baş ağrısı
• kramplar
• yorgunluk
• yemek aşerme
• sinirlilik
• mutsuzluk hissi
• anksiyete
• ruh hali değişimleri
• uyku sorunları
• odaklanma güçlüğü

Buradaki önemli ipucu zamanlamadır: PMS her ay tekrar eden bir düzene sahiptir ve genellikle adet başladığında hafifler.

PMS belirtileri ne zaman başlar?

PMS belirtileri genellikle yumurtlamadan sonra, adet döngüsünün luteal fazında başlar. Bu da birçok kişi için belirtilerin adetten yaklaşık 5 ila 14 gün önce başlaması anlamına gelir.

Bazı aylarda belirtiler daha erken başlayabilir, daha uzun sürebilir ya da normalden daha yoğun hissedilebilir. Bu otomatik olarak bir sorun olduğu anlamına gelmez, ancak belirgin bir düzen önemli bir işarettir.

PMS ne kadar sürer?

PMS genellikle adetin ilk birkaç gününe kadar sürer. Pek çok kişi kanama başladıktan sonra belirtilerin hafiflediğini fark eder.

Eğer belirtiler ayın büyük bölümünde devam ediyorsa, adet başladıktan sonra düzelmiyorsa ya da döngüsel olmaktan çok öngörülemez şekilde seyrediyorsa bir sağlık uzmanıyla görüşmek faydalı olabilir. Bu PMS olabilir, ama PMDD, PME, perimenopoz, tiroid sorunları, anksiyete, depresyon, IBS ya da PMS belirtileriyle örtüşen başka bir durum da olabilir.

Kimlerde PMS olur?

PMS, adet gören herkesi etkileyebilir. Pek çok kişi üreme yıllarında en azından bazı adet öncesi belirtiler yaşar, ancak belirtilerin şiddeti kişiden kişiye oldukça değişir.

Bazıları için PMS aylık bir rahatsızlıktır. Bazıları içinse günlük yaşamı anlamlı şekilde etkileyebilir. Belirtiler zaman içinde de değişebilir; özellikle 30’lu yaşların sonu ve 40’lı yaşlarda, menopoza geçiş döneminde hormon düzeni daha öngörülemez hale geldikçe bu daha belirgin olabilir.

Yaygın PMS belirtileri

PMS belirtileri genellikle fiziksel ve duygusal belirtiler olarak iki gruba ayrılır.

Fiziksel belirtiler

• şişkinlik ya da ödemli hissetme
• göğüslerde hassasiyet
• baş ağrısı
• kramp ya da pelvik bölgede rahatsızlık hissi
• sırt ağrısı
• yorgunluk
• yemek aşerme ya da iştah değişiklikleri
• kabızlık ya da ishal
• sivilcelenmede artış
• sıvı tutulmasına bağlı geçici kilo artışı

Duygusal ve davranışsal belirtiler

• sinirlilik
• üzgün hissetme ya da ağlamaya yatkın olma
• gerginlik ya da anksiyete
• ruh hali değişimleri
• motivasyon düşüklüğü
• konsantrasyon güçlüğü
• sosyal olarak geri çekilme
• uyku sorunları
• normalden daha hassas hissetme

PMS yaşamak için tüm belirtilere sahip olman gerekmez. Çoğu kişi yalnızca birkaç belirti yaşar ve bu belirtiler aydan aya değişebilir.

PMS’ye ne sebep olur?

PMS’nin tek ve kesin olarak doğrulanmış bir nedeni yoktur, ancak araştırmacılar bunun adet döngüsü boyunca yaşanan normal hormonal değişimlerle ve bu değişimlerin beyin ile vücudu nasıl etkilediğiyle ilişkili olduğunu düşünüyor.

Yumurtlamadan sonra östrojen ve progesteron seviyeleri değişir. PMS yaşayan kişilerde sorun, hormonların mutlaka “anormal” olması değildir; asıl mesele, vücudun bu normal hormonal değişimlere daha hassas tepki vermesi olabilir. Ruh halinin düzenlenmesinde rol oynayan beyin kimyasalları, özellikle serotonin, de etkili olabilir.

Bu yüzden PMS hem bedeni hem de duyguları aynı anda etkileyebilir.

PMS’yi ne kötüleştirebilir?

Bazı etkenler PMS belirtilerini yönetmeyi zorlaştırabilir ya da daha belirgin hale getirebilir. Bunlar arasında şunlar vardır:

• yüksek stres
• kötü uyku
• sigara kullanımı
• fazla alkol tüketimi
• mevcut depresyon ya da anksiyete
• perimenopoza yaklaşmak

Bu, bu faktörlerin tek başına PMS’ye “neden olduğu” anlamına gelmez. Anlamı şudur: belirtilerin şiddetini artırabilir ya da baş etmeyi zorlaştırabilirler.

PMS olduğunu nasıl anlarsın?

PMS için tek bir laboratuvar testi yoktur. Tanı süreci genellikle belirtilerin takip edilmesiyle başlar.

Doktorun ya da sağlık uzmanı genellikle şu tür tekrar eden bir örüntü arar:

• belirtilerin adetten önceki günlerde ortaya çıkması
• adet başladıktan sonraki birkaç gün içinde belirtilerin hafiflemesi
• aynı düzenin en az birkaç döngü boyunca tekrar etmesi
• belirtilerin günlük yaşamı fark edilir şekilde etkilemesi

Belirti günlüğü burada en faydalı araçlardan biridir. Şunları takip et:

• belirtilerin ne zaman başladığı
• ne zaman en yoğun hale geldiği
• ne zaman sona erdiği
• hangi belirtilerin görüldüğü
• ne kadar yoğun hissedildiği
• işi, okulu, uykuyu ya da ilişkileri etkileyip etkilemediği

PMS ile PMDD arasındaki fark nedir?

PMS ve PMDD her ikisi de adet öncesinde ortaya çıkar, ancak PMDD çok daha ağırdır ve duygusal iyi oluş ile günlük işlevsellik üzerinde çok daha büyük bir etki yaratır. PMS; ruh hali değişimleri, sinirlilik, şişkinlik, yorgunluk ve baş ağrısını içerebilir.

PMDD ise çok daha yoğun şekilde şunları içerebilir:

• şiddetli sinirlilik ya da öfke
• yoğun anksiyete
• belirgin depresyon ya da umutsuzluk
• bunalmış hissetme
• panik belirtileri
• işte, okulda ya da ilişkilerde ciddi düzeyde bozulma

Duygusal belirtiler aşırı, günlük yaşamı felç edecek kadar yoğun ya da umutsuzluk ve intihar düşünceleri içeriyorsa, bu durum tipik bir “kötü PMS haftasının” ötesindedir ve tıbbi destek gerektirir. Burada Premenstrüel Disforik Bozukluk hakkında daha ayrıntılı bilgi veren özel bir sayfa ve ayrıca PMDD testi bulunuyor.

PMS nasıl yönetilir?

Çoğu kişinin tek bir “mükemmel çözümden” çok, birden fazla yaklaşımın birleşimine ihtiyacı olur. Buradaki iyi bir genel bölüm, ayrıntıya fazla girmeden Belle’deki takviyeler, doğal yöntemler veya belirti odaklı içeriklere yönlendirmelidir.

1. Yaşam tarzının temelleri

Birçok kişiye düzenli olarak iyi gelen temel adımlarla başla:

• düzenli hareket ya da egzersiz
• yeterli uyku
• dengeli öğünler
• aşerme ya da şişkinlik sorunsa daha küçük ve düzenli öğünler
• nefes egzersizleri, yoga, günlük tutma ya da mindfulness ile stresi azaltma

2. Reçetesiz belirti yönetimi

Belirtilerine bağlı olarak bazı kişiler kramplar, baş ağrısı ya da sırt ağrısı için reçetesiz ağrı kesiciler kullanır. Eğer belirtiler sık, şiddetli ya da başka sağlık sorunların varsa bunu eczacı ya da sağlık uzmanıyla görüşmek gerekir.

3. Psikolojik destek

Ruh haliyle ilgili belirtiler PMS’nin büyük bir kısmını oluşturuyorsa, BDT (bilişsel davranışçı terapi) belirti yönetimi, baş etme becerileri geliştirme ve günlük yaşama olan etkiyi azaltma konusunda yardımcı olabilir.

4. Tıbbi tedavi

Yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmadığında, bir sağlık uzmanı şunları değerlendirebilir:

• hormonal doğum kontrol yöntemleri
• SSRI gibi antidepresanlar
• ana belirtilerine göre başka belirti odaklı seçenekler
• ayrıca bakın: PMS belirtilerini hafifletmenin doğal yolları

PMS için ne zaman doktora görünmelisin?

Şu durumlarda bir sağlık randevusu al:

• PMS işini, okulunu, uykunu ya da ilişkilerini etkiliyorsa
• belirtiler zamanla kötüleşiyorsa
• duygusal belirtiler çok yoğun hissediliyorsa
• bunun PMS mi, PMDD mi, gebelik mi, perimenopoz mu ya da başka bir durum mu olduğundan emin değilsen
• belirtiler adet başladıktan sonra düzelmiyorsa
• reçetesiz çözümler ya da yaşam tarzı değişiklikleri işe yaramıyorsa

İntihar düşüncelerin varsa ya da kendini güvende hissetmiyorsan hemen acil destek al.

Başka bir şey olabilir mi?

PMS başka durumlarla örtüşebilir; bu yüzden zamanlama çok önemlidir.

Şu durumlarda başka açıklamaları değerlendirmek gerekebilir:

• belirtiler sadece adet öncesinde değil, ay boyunca oluyorsa
• belirtiler adet gecikmesiyle birlikte ortaya çıkıyorsa
• 30’lu yaşlarının sonlarında ya da 40’lı yaşlarındaysan ve döngülerin değişmeye başladıysa
• sindirim belirtileri ön plandaysa
• ruh hali belirtileri ağırlaşıyor ve günlük işlevi bozuyorsa
• “PMS ve gebelik belirtileri arasındaki farklar”
• “hormonlar PMS’yi nasıl etkiler”

Kısaca

PMS “sadece huysuzluk” değildir. Yumurtlamadan sonra ve adet öncesinde ortaya çıkan gerçek, döngüsel bir belirti örüntüsüdür. Birçok kişi için bilgi edinme, belirtileri takip etme, yaşam tarzı değişiklikleri ve doğru tedavi planıyla daha yönetilebilir hale gelir. Eğer belirtiler yoğunsa ya da hayatını zorluyorsa, bunu tek başına yaşamak zorunda değilsin.

Sık sorulan sorular

PMS belirtileri ne zaman başlar?

PMS belirtileri genellikle yumurtlamadan sonra, çoğu zaman adetten 5 ila 14 gün önce başlar.

PMS 10 gün sürebilir mi?

Evet. PMS adetten yaklaşık iki hafta öncesine kadar başlayabilir, bu yüzden 10 gün sürmesi mümkündür. En önemli nokta, belirtilerin net bir döngüsel düzen izlemesi ve adet başladığında hafiflemesidir.

Bunun PMS mi yoksa PMDD mi olduğunu nasıl anlayabilirim?

En büyük fark şiddet ve günlük yaşama etkidir. PMDD çok daha yoğun duygusal belirtilere yol açar ve günlük yaşamı, ilişkileri ve işi ciddi şekilde etkileyebilir.

PMS 30’lu ya da 40’lı yaşlarda daha mı kötü olur?

Olabilir. PMS belirtileri, perimenopoza yaklaştıkça ve hormon düzeni daha az öngörülebilir hale geldikçe 30’lu yaşların sonlarında ve 40’lı yaşlarda daha yoğun hissedilebilir.

PMS’yi ne kötüleştirir?

Stres, kötü uyku, alkol, sigara ve altta yatan depresyon ya da anksiyete PMS belirtilerini yönetmeyi zorlaştırabilir.

PMS için ne zaman doktora görünmeliyim?

Belirtiler günlük yaşamını etkiliyorsa, kötüleşiyorsa, adet başladıktan sonra düzelmiyorsa ya da bunun PMDD veya başka bir durum olabileceğinden endişeleniyorsan doktora başvur.