PMDS en PMS Behandeling: Wat Je Moet Weten

Het Premenstrueel Syndroom (PMS) en de Premenstruele Dysforische Stoornis (PMDS) kunnen zeer belemmerend zijn. Gelukkig zijn er verschillende behandelingsopties die kunnen helpen om de symptomen te verlichten.

Deze behandelingen kunnen worden onderverdeeld in drie hoofdcategorieën: medicatie en chirurgische ingrepen, psychotherapie en veranderingen in de levensstijl, evenals voedingssupplementen en kruidenmiddelen.

Medicatie en Chirurgische Ingrepen

Hormonale Medicatie

De meest gebruikte behandelingen voor PMS in Nederland vallen onder de eerste categorie van PMS behandeling: medicatie. Dit omvat onder andere hormonale medicijnen, zoals het toedienen van oestrogenen die de eisprong onderdrukken. Vooral het voorschrijven van oestrogenen lijkt een positief effect te hebben op premenstruele klachten. Het is echter belangrijk om rekening te houden met mogelijke bijwerkingen van deze ingreep in de hormoonhuishouding.

Deze bijwerkingen kunnen sterk variëren tussen verschillende medicijnen, waardoor overleg en voldoende informatie van een specialist noodzakelijk zijn voor een hormonale therapie. Interessant genoeg is onderzocht of hormonale medicijnen alleen tijdens de tweede helft van de menstruatiecyclus, de luteale fase, kunnen worden toegediend. Dit bleek echter niet succesvol.

Anticonceptiepillen

Tegenwoordig worden ook vaak anticonceptiepillen voorgeschreven die zo zijn samengesteld dat ze een positieve invloed zouden hebben op premenstruele klachten. Voor meer informatie over welke medicijnen dit zijn, dien je contact op te nemen met je gynaecoloog. De resultaten van wetenschappelijk onderzoek naar de effectiviteit van anticonceptiva op PMS zijn echter tegenstrijdig: sommige vrouwen ervaren verlichting, terwijl anderen dat niet doen. Vaak helpen ze alleen bij bepaalde symptomen en niet bij alle klachten.

Antidepressiva

Zoals we eerder hebben besproken, kan een veranderde stofwisseling van een belangrijke stof in de hersenen – serotonine – een rol spelen bij PMS. Serotonine reguleert onder andere onze stemming en emoties. Medicijnen die de hoeveelheid serotonine in de hersenen verhogen, worden daarom gebruikt bij de behandeling van premenstruele klachten. Dit zijn zogenaamde antidepressiva, specifiek die welke gericht zijn op serotonine. Deze medicijnen kunnen over het algemeen een stemmingsverhogend en angstremmend effect hebben.

Als we kijken naar alle medicamenteuze behandelingsopties voor PMS, dan hebben antidepressiva de meeste en beste bewijzen van effectiviteit geleverd. Interessant is dat hun effect bij PMS snel merkbaar is, kort na het starten van de regelmatige inname, wat uitzonderlijk is voor dit type medicatie. Bij traditionele depressiebehandelingen duurt het vaak weken voordat het antidepressivum begint te werken. Voor PMS hoeven deze medicijnen echter niet de hele menstruatiecyclus te worden ingenomen; ze kunnen ook effectief zijn als ze alleen tijdens de luteale fase worden toegediend.

Hoewel dit veelbelovend klinkt, moet worden opgemerkt dat slechts 40% van de patiënten verbetering van premenstruele klachten ervaart door antidepressiva. Daarnaast gaan antidepressiva vaak gepaard met onaangename bijwerkingen zoals misselijkheid, slaapproblemen, hoofdpijn of verlies van seksueel verlangen. Het is dus belangrijk om zorgvuldig af te wegen of de premenstruele klachten zo ernstig zijn dat deze bijwerkingen acceptabel zijn. Het gebruik van antidepressiva lijkt alleen aan te raden bij zeer ernstige vormen van PMS.

Chirurgische Ingrepen

Tot slot is er nog de optie van chirurgische ingrepen bij PMS behandeling, die echter zelden worden toegepast en alleen in zeer ernstige gevallen van PMS worden overwogen. Dit betreft bijvoorbeeld een operatie waarbij de eierstokken worden verwijderd. De gevolgen van een dergelijke ingreep zijn ingrijpend (onvruchtbaarheid!) en onomkeerbaar, waardoor het in de meeste gevallen geen reële optie is en alleen in uitzonderlijke gevallen wordt uitgevoerd.

Behandelingsvorm	Wie biedt het aan?	Positieve en negatieve effecten?	Voor welke ernst van PMS?
Hormonale medicatie (bijv. oestrogenen)	Voorschrift vereist; alleen na overleg en onderzoek door gynaecoloog	Positieve effecten: verschillende premenstruele klachten worden verlicht. Negatieve effecten: ernstige bijwerkingen mogelijk, variërend per medicijn.	Bij ernstige, zeer belemmerende PMS.
Hormonale anticonceptiva (bijv. drospirenon + ethinylestradiol)	Voorschrift vereist; dosering moet door gynaecoloog worden begeleid	Positieve effecten: tegenstrijdige bevindingen, helpen sommige vrouwen bij verschillende premenstruele klachten. Negatieve effecten: bijwerkingen variëren per medicijn.	Bij matige tot ernstige, zeer belemmerende PMS.
Antidepressiva (bijv. clomipramine, citalopram, fluoxetine)	Voorschrift vereist; dosering moet door een specialist worden begeleid	Positieve effecten: bewezen effect op lichamelijke en psychische symptomen van PMS. Negatieve effecten: diverse bijwerkingen mogelijk (bijv. misselijkheid, slaapproblemen).	Bij ernstige, zeer belemmerende PMS.
Chirurgische ingrepen (bijv. verwijdering van de eierstokken)	Ernstige gevolgen moeten met een gynaecoloog worden besproken	Positieve effecten: PMS-klachten kunnen positief worden beïnvloed. Negatieve effecten: ernstige en onomkeerbare gevolgen.	Zeer twijfelachtig, zelfs bij ernstige, zeer belemmerende PMS.

Psychotherapie en Levensstijlveranderingen

Zoals blijkt uit het overzicht van de behandelingsopties, kunnen veranderingen in de levensstijl en psychotherapeutische methoden een waardevolle aanvulling vormen op de eerder besproken, meer medische en op het lichaam gerichte behandelingen. Het primaire doel van psychotherapie is niet om de fysieke veranderingen die gepaard gaan met PMS direct te veranderen. In plaats daarvan helpen deze methoden de patiënten om hun kwaliteit van leven te behouden ondanks de bestaande klachten. Een positief neveneffect kan zijn dat de premenstruele fysieke en psychische klachten op de achtergrond raken.

Verhoging van Lichamelijke Activiteit en Veranderingen in de Voeding

Tot de levensstijlveranderingen die worden genoemd in de tweede “behandelingszuil” behoren voornamelijk een toename van de lichamelijke activiteit en veranderingen in de voeding. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat beide strategieën positieve resultaten kunnen opleveren met betrekking tot premenstruele klachten.

• Lichamelijke activiteit/sport:
  • Positieve effecten: Sommige studies tonen aan dat aerobe oefeningen en conditietraining een positief effect kunnen hebben op zowel fysieke als psychische premenstruele symptomen.
  • Negatieve effecten: Bij een lage fysieke conditie kan verhoogde fysieke activiteit gepaard gaan met verschillende fysieke symptomen/pijnen.
• Veranderingen in het voedingspatroon:
  • Positieve effecten: Enkele studies hebben aangetoond dat een dieetverandering naar complexe koolhydraten een positief effect kan hebben op PMS.
  • Negatieve effecten: Te veel beperkingen in het dagelijks leven door te veel “verboden” voedingsmiddelen.

Beide strategieën zullen een zeer belangrijk onderdeel zijn van deze internetgebaseerde zelfhulptraining, en we zullen proberen je tips en tools te geven waarmee je deze veranderingen in je levensstijl kunt bereiken.

Cognitieve Gedragstherapie

Wat psychotherapeutische methoden betreft, staat vooral één therapievorm centraal: de zogenaamde cognitieve gedragstherapie (CGT). Een belangrijk kenmerk van deze therapie is dat ze zich richt op de huidige problemen van de patiënt en probeert oplossingen te ontwikkelen.

Cognitieve gedragstherapie is niet primair gericht op het direct veranderen of “genezen” van de fysieke en pijnlijke premenstruele symptomen. Het primaire doel is eerder om strategieën aan te leren waarmee je je kwaliteit van leven en welzijn kunt herstellen, ongeacht de premenstruele klachten. Je moet weer in staat zijn om je te concentreren op de belangrijke dingen in je leven en beter met de fysieke symptomen om te gaan. De premenstruele klachten moeten je leven niet langer zo domineren als voorheen. Een positief effect kan zijn dat je klachten zo ver naar de achtergrond verdwijnen dat je ze nog maar nauwelijks of helemaal niet meer waarneemt.

Een belangrijke voorwaarde voor het succes van deze methode is echter dat je probeert de technieken die je tijdens de therapie leert, zelfstandig toe te passen en ermee te “experimenteren” buiten de therapiesessies om. Omdat er geen “recept” is dat voor iedereen even effectief is, moet je zelf ontdekken hoe je het geleerde in je dagelijks leven kunt integreren. De therapeut heeft de rol om je “de tools aan te reiken” en je te ondersteunen bij de implementatie of bij eventuele moeilijkheden. Hieruit blijkt dat je als patiënt een zeer actieve rol speelt in de cognitieve gedragstherapie. Alleen dan heeft deze behandelingsvorm een kans om effectief te zijn.

Wetenschappelijk onderzoek naar deze therapievorm bij PMS heeft al aangetoond dat het psychisch welzijn en de levensvoldoening aanzienlijk kunnen verbeteren.

Behandelingsvorm	Wie biedt het aan?	Positieve en negatieve effecten?	Voor welke ernst van PMS?
Verhoging van lichamelijke activiteit	Fitnessinstructeurs in sportscholen, fysiotherapeuten	Positieve effecten: Kan het immuunsysteem versterken, verbetert de gezondheidstoestand en de stemming. Negatieve effecten: Bij lage conditie kunnen fysieke pijnen optreden.	Bij lichte tot ernstige, zeer belemmerende PMS.
Veranderingen in het voedingspatroon	Voedingsdeskundigen	Positieve effecten: Dieetverandering naar complexe koolhydraten kan PMS positief beïnvloeden. Negatieve effecten: Te veel “verboden” voedingsmiddelen kunnen het dagelijks leven sterk beperken.	Bij lichte tot ernstige, zeer belemmerende PMS.
Cognitieve gedragstherapie	Psychologen gespecialiseerd in gedragstherapie	Positieve effecten: Verbetering van psychisch welzijn en levensvoldoening. Negatieve effecten: In het begin kunnen klachten meer op de voorgrond treden, wat zich tijdens de therapie normaliseert.	Bij matige tot ernstige, zeer belemmerende PMS.

Voedingssupplementen en Kruidenmiddelen

Voedingssupplementen en kruidenmiddelen kunnen ook een rol spelen bij de behandeling van PMS en PMDS. Hieronder zijn de belangrijkste benaderingen samengevat:

Voedingssupplementen:

• Vitamine B6:
  • Hoewel de effectiviteit van vitamine B6 in wetenschappelijke studies niet eenduidig is bewezen, wordt het vaak gebruikt bij premenstruele klachten. Er bestaat echter een risico op neurotoxische bijwerkingen bij hoge doseringen, die kunnen leiden tot zenuwbeschadiging.
• Calcium:
  • Calcium is in sommige studies effectief gebleken bij het verlichten van verschillende premenstruele symptomen, waaronder negatieve stemming, vochtretentie en pijnklachten.
• Magnesium:
  • De resultaten over magnesium zijn tegenstrijdig. Sommige studies tonen positieve effecten op fysieke symptomen zoals gevoeligheid van de borsten en een opgeblazen gevoel, terwijl andere geen significante voordelen hebben gevonden.

Kruidenmiddelen:

• Monnikspeper (Vitex agnus-castus):
  • Monnikspeper is een veelgebruikt kruid tegen PMS en heeft zich vooral effectief getoond bij borstgevoeligheid en spanningsgevoelens. Milde bijwerkingen zoals acne of tussentijdse bloedingen kunnen echter optreden.
• Teunisbloemolie:
  • Teunisbloemolie wordt vaak gebruikt bij PMS, maar de meeste onderzoeken tonen geen significante effectiviteit. Soms kunnen bijwerkingen zoals misselijkheid, spijsverteringsstoornissen en hoofdpijn optreden.
• Sint-Janskruid:
  • Sint-Janskruid kan helpen bij stemmingswisselingen, maar de effectiviteit bij PMS-symptomen is omstreden. Het kan interacties met andere medicijnen veroorzaken en bijwerkingen zoals verhoogde gevoeligheid voor zonlicht, allergische huidreacties en maag-darmklachten kunnen optreden.

Voedingssupplementen en kruidenmiddelen	Wie biedt het aan?	Positieve en negatieve effecten?	Voor welke ernst van PMS?
Vitamine B6	Voorschrift vereist of zonder recept verkrijgbaar	Positieve effecten: Tegenstrijdige bevindingen, soms positieve effecten op depressieve stemming. Negatieve effecten: Risico op neurotoxische bijwerkingen bij hoge doseringen.	Bij matige tot ernstige PMS.
Calcium	Zonder recept verkrijgbaar bij apotheken	Positieve effecten: Verbetering van verschillende symptomen (bijv. negatieve stemming, vochtretentie). Negatieve effecten: Geen significante negatieve effecten bekend.	Bij matige tot ernstige PMS.
Magnesium	Zonder recept verkrijgbaar bij apotheken	Positieve effecten: Tegenstrijdige bevindingen, soms positieve effecten op fysieke symptomen (bijv. borstgevoeligheid). Negatieve effecten: Mogelijke bijwerkingen zoals diarree en maagklachten.	Bij matige tot ernstige PMS.
Monnikspeper (Vitex agnus-castus)	Zonder recept verkrijgbaar bij apotheken	Positieve effecten: Bewezen effectief bij stemmingsgerelateerde en fysieke PMS-symptomen. Negatieve effecten: Milde bijwerkingen in zeldzame gevallen (bijv. acne, tussentijdse bloedingen).	Bij matige tot ernstige PMS.
Teunisbloemolie	Zonder recept verkrijgbaar bij apotheken	Positieve effecten: In de meeste onderzoeken geen significante effectiviteit aangetoond. Negatieve effecten: Soms bijwerkingen zoals misselijkheid, spijsverteringsstoornissen en hoofdpijn.	Bij matige tot ernstige PMS.
Sint-Janskruid	Zonder recept verkrijgbaar bij apotheken	Positieve effecten: Tegenstrijdige bevindingen, soms positieve effecten op stemmingsgerelateerde symptomen. Negatieve effecten: Interacties met andere medicijnen, bijwerkingen zoals verhoogde gevoeligheid voor zonlicht, allergische huidreacties, maag-darmklachten, misselijkheid, vermoeidheid, rusteloosheid, gevoelloosheid.	Bij matige tot ernstige PMS.

Conclusie

Deze samenvatting van de verschillende behandelingsopties voor PMS laat zien dat er (nog) geen “wondermiddel” bestaat voor premenstruele klachten, en dat dit waarschijnlijk ook niet snel zal veranderen. Bij sommige behandelmethoden is een positief effect aangetoond, maar meestal slechts voor zeer specifieke symptomen. Het is belangrijk om de behandeling individueel aan te passen en mogelijk verschillende benaderingen te combineren om de best mogelijke verlichting van de klachten te bereiken.