PMS leczenie

Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS) oraz przedmiesiączkowe zaburzenia dysforyczne (PMDD) mogą być bardzo uciążliwe. Istnieje jednak kilka podejść do leczenia, które mogą pomóc złagodzić objawy. Można je podzielić na trzy główne kategorie: leki i zabiegi chirurgiczne, psychoterapię i zmiany stylu życia oraz suplementy diety i środki ziołowe.

Leki i zabiegi chirurgiczne

Leki hormonalne

Najczęściej stosowane metody leczenia PMS w Niemczech znajdują się w pierwszej kategorii: leki. Należą do nich m.in. leki hormonalne, takie jak podawanie estrogenów, które prowadzą do zahamowania owulacji. Szczególnie przepisywanie estrogenów wydaje się mieć pozytywny wpływ na objawy przedmiesiączkowe. Należy jednak wziąć pod uwagę silne skutki uboczne wynikające z ingerencji w gospodarkę hormonalną.

Te skutki uboczne mogą się różnić w zależności od leku, dlatego przed rozpoczęciem terapii hormonalnej konieczna jest konsultacja i wystarczające poinformowanie przez lekarza specjalistę.

Badano również, czy możliwe jest podawanie tych leków hormonalnych tylko w drugiej połowie cyklu menstruacyjnego, czyli w fazie lutealnej. To jednak nie przyniosło oczekiwanych rezultatów.

Pigułki antykoncepcyjne

Obecnie coraz częściej stosuje się również pigułki antykoncepcyjne, tzw. pigułki antykoncepcyjne, które dzięki swojemu składowi mają pozytywny wpływ na objawy przedmiesiączkowe. Aby uzyskać dokładniejsze informacje na temat tych leków, należy również skonsultować się z lekarzem ginekologiem.

Jednak badania naukowe pokazują sprzeczne wyniki w odniesieniu do skuteczności tych leków: u niektórych kobiet pomagają, u innych nie. Częściowo działają one tylko na określone objawy i zazwyczaj nie na wszystkie dolegliwości jednocześnie.

Antydepresanty

Jak już wspomniano w sekcji dotyczącej przyczyn PMS, istnieje możliwość, że metabolizm ważnej substancji w mózgu – serotoniny – jest zmieniony. Serotonina odpowiada m.in. za regulację naszych emocji i nastroju. Leki, które zwiększają ilość tej substancji w mózgu, są więc również stosowane w leczeniu objawów przedmiesiączkowych. Należą do nich tzw. antydepresanty, w szczególności te, które działają specyficznie na serotoninę. Leki te mogą ogólnie działać przeciwdepresyjnie i przeciwlękowo.

Spośród wszystkich podejść do leczenia PMS, antydepresanty mają dotychczas najlepsze dowody na skuteczność. Co ciekawe, ich działanie w PMS jest szybkie, czyli krótkie po rozpoczęciu regularnego przyjmowania. To niezwykłe w przypadku stosowania tego leku. W leczeniu depresji działanie antydepresantu zaczyna się dopiero po kilku tygodniach. Dlatego nie trzeba przyjmować tego leku przez cały cykl menstruacyjny, może być on skuteczny, gdy jest stosowany tylko w fazie lutealnej.

Brzmi to wszystko bardzo dobrze, ale należy pamiętać, że odsetek pacjentek, u których następuje poprawa objawów przedmiesiączkowych po zastosowaniu antydepresantu, wynosi tylko 40%. Ponadto antydepresanty często wiążą się z bardzo nieprzyjemnymi skutkami ubocznymi, takimi jak nudności, zaburzenia snu, bóle głowy czy utrata zainteresowania seksualnego. Dlatego należy dokładnie rozważyć, czy objawy przedmiesiączkowe są na tyle silne, aby podjąć ryzyko skutków ubocznych. Przyjmowanie antydepresantów wydaje się więc zalecane tylko w przypadku ciężkich form PMS.

Zabiegi chirurgiczne

Na zakończenie pierwszej kategorii leczenia PMS pojawia się pytanie, co oznacza „zabiegi chirurgiczne”. Są one stosowane bardzo rzadko i stanowią opcję tylko w bardzo ciężkich przypadkach PMS. Należy do nich np. operacja usunięcia jajników. Skutki takiego zabiegu są poważne (bezpłodność!) i nieodwracalne. Dlatego nie stanowią one właściwej opcji i są wykonywane tylko w wyjątkowych przypadkach.

Forma leczenia	Kto je oferuje?	Pozytywne i negatywne skutki?	W przypadku jakiego stopnia nasilenia PMS są skuteczne?
Leki hormonalne (np. estrogeny)	Na receptę; tylko po konsultacji i badaniu przez ginekologa	Pozytywne skutki: na różne objawy przedmiesiączkowe. Skuteczność potwierdzona tylko przy regularnym stosowaniu. Negatywne skutki: mogą wystąpić poważne skutki uboczne, różne dla różnych leków.	Przy ciężkim, bardzo uciążliwym PMS
Hormonalne środki antykoncepcyjne (np. drospirenon + etynyloestradiol)	Na receptę; dawkowanie musi być nadzorowane przez ginekologa	Pozytywne skutki: sprzeczne wyniki, pomagają u niektórych kobiet na różne objawy przedmiesiączkowe. Negatywne skutki: różne skutki uboczne w zależności od leku.	Przy średnio nasilonym, uciążliwym do ciężkiego, bardzo uciążliwego PMS
Antydepresanty (np. klomipramina, citalopram, fluoksetyna)	Na receptę; dawkowanie musi być nadzorowane przez specjalistę	Pozytywne skutki: potwierdzona skuteczność na fizyczne i psychiczne objawy PMS. Skuteczność potwierdzona również przy stosowaniu tylko w fazie lutealnej. Negatywne skutki: liczne skutki uboczne (np. nudności, zaburzenia snu).	Przy ciężkim, bardzo uciążliwym PMS
Zabiegi chirurgiczne (np. usunięcie jajników)	Poważne konsekwencje muszą być omówione z ginekologiem	Pozytywne skutki: objawy PMS mogą być złagodzone. Negatywne skutki: poważne i nieodwracalne konsekwencje.	Wątpliwe, nawet w ciężkim, bardzo uciążliwym PMS

Psychoterapia i zmiany stylu życia

Jak wynika z przeglądu metod leczenia, zmiany stylu życia i metody psychoterapeutyczne mogą stanowić możliwą strategię uzupełniającą do wcześniej przedstawionych, bardziej medycznych i fizycznych metod leczenia. Głównym celem psychoterapii nie jest bezpośrednie zmienianie fizycznych objawów związanych z PMS. Raczej te środki wspierają osoby dotknięte PMS w utrzymaniu jakości życia pomimo istniejących objawów. Pozytywnym efektem pośrednim może być to, że przedmiesiączkowe objawy fizyczne i psychiczne schodzą na dalszy plan.

Zwiększenie aktywności fizycznej i zmiany w diecie

Do zmian stylu życia, które są wymieniane w drugiej „kolumnie leczenia”, należą głównie zwiększenie aktywności fizycznej oraz zmiany w diecie. Badania naukowe wykazały, że obie strategie mogą przynieść pozytywne rezultaty w zakresie objawów przedmiesiączkowych.

• Aktywność fizyczna/sport:
  • Pozytywne skutki: Niektóre badania pokazują, że ćwiczenia aerobowe i trening kondycyjny mogą mieć pozytywny wpływ na fizyczne i psychiczne objawy przedmiesiączkowe.
  • Negatywne skutki: Przy niskiej kondycji fizycznej zwiększona aktywność fizyczna może wiązać się z różnymi objawami fizycznymi/bólami.
• Zmiany stylu odżywiania:
  • Pozytywne skutki: Nieliczne badania wykazały, że zmiana diety na węglowodany złożone może mieć pozytywny wpływ na PMS.
  • Negatywne skutki: Zbyt duże ograniczenia w codziennym życiu z powodu zbyt wielu „zakazanych” produktów spożywczych.

Obie strategie będą bardzo ważnym elementem tego internetowego programu samopomocy, a my postaramy się dostarczyć ci wskazówki i narzędzia, które pomogą ci wprowadzić te zmiany w twoim stylu życia.

Terapia poznawczo-behawioralna

Jeśli chodzi o metody psychoterapeutyczne, na pierwszy plan wysuwa się jedna forma terapii: tzw. terapia poznawczo-behawioralna (CBT). Bardzo ważną cechą tej formy terapii jest to, że koncentruje się ona na bieżących problemach pacjentki i stara się wypracować rozwiązania.

Terapia poznawczo-behawioralna nie koncentruje się głównie na bezpośredniej zmianie lub „wyleczeniu” fizycznych i bólowych objawów przedmiesiączkowych. Jej głównym celem jest raczej przekazanie strategii, jak przywrócić jakość życia i dobre samopoczucie, niezależnie od przedmiesiączkowych objawów. Ma na celu umożliwienie ci ponownego skupienia się na ważnych rzeczach w twoim życiu i lepszego radzenia sobie z fizycznymi objawami. Objawy przedmiesiączkowe nie powinny już dominować w twoim życiu. Pozytywnym efektem może być to, że twoje objawy znikną na dalszy plan, do tego stopnia, że odczuwasz je tylko w niewielkim stopniu lub najlepiej wcale.

Ważnym warunkiem sukcesu tej metody jest jednak to, abyś próbowała stosować techniki, których uczysz się podczas terapii, samodzielnie poza sesjami terapeutycznymi i „eksperymentowała” z nimi. Ponieważ nie ma „recepty”, która działałaby tak samo dla wszystkich, musisz samodzielnie znaleźć sposób na wdrożenie tego, czego się nauczyłaś, w codziennym życiu. Terapeutka lub terapeuta ma za zadanie dostarczyć ci „narzędzi” i wspierać cię we wdrażaniu lub w pokonywaniu trudności. Z tego jasno wynika, że jako pacjentka odgrywasz bardzo aktywną rolę w terapii poznawczo-behawioralnej. Tylko wtedy ta forma leczenia ma szansę na skuteczność.

Badania naukowe dotyczące tej formy terapii przy PMS już istnieją i wykazują znaczną poprawę w zakresie dobrostanu psychicznego i satysfakcji z życia.

Forma leczenia	Kto je oferuje?	Pozytywne i negatywne skutki?	W przypadku jakiego stopnia nasilenia PMS są skuteczne?
Zwiększenie aktywności fizycznej	Trenerzy fitness w siłowni, fizjoterapeuci	Pozytywne skutki: Może wzmocnić układ odpornościowy, poprawia stan zdrowia i nastrój. Negatywne skutki: Przy niskiej kondycji fizycznej mogą wystąpić bóle fizyczne.	Od lekkiego do ciężkiego, bardzo uciążliwego PMS
Zmiany stylu odżywiania	Dietetycy	Pozytywne skutki: Zmiana diety na węglowodany złożone może pozytywnie wpłynąć na PMS. Negatywne skutki: Zbyt duże ograniczenia w codziennym życiu z powodu zbyt wielu „zakazanych” produktów.	Od lekkiego do ciężkiego, bardzo uciążliwego PMS
Terapia poznawczo-behawioralna	Psychoterapeuci (terapia behawioralna)	Pozytywne skutki: Poprawa dobrostanu psychicznego i satysfakcji z życia. Negatywne skutki: Na początku objawy mogą bardziej się nasilać, co normalizuje się w miarę postępów terapii.	Przy średnio nasilonym, uciążliwym do ciężkiego, bardzo uciążliwego PMS

Suplementy diety i środki ziołowe

Suplementy diety i środki ziołowe mogą również odgrywać rolę w leczeniu PMS i PMDS. Oto najważniejsze podejścia:

Suplementy diety:

• Witamina B6:
  • Chociaż skuteczność witaminy B6 nie została jednoznacznie potwierdzona w badaniach naukowych, jest ona często stosowana w leczeniu objawów przedmiesiączkowych. Istnieje jednak ryzyko neurotoksycznych skutków ubocznych przy wysokiej dawce, które mogą prowadzić do uszkodzeń nerwów.
• Wapń:
  • Wapń okazał się skuteczny w niektórych badaniach w łagodzeniu różnych objawów przedmiesiączkowych, w tym negatywnego nastroju, zatrzymywania wody i bólu.
• Magnez:
  • Wyniki dotyczące magnezu są sprzeczne. Niektóre badania wykazują pozytywny wpływ na objawy fizyczne, takie jak wrażliwość na dotyk i uczucie wzdęcia, podczas gdy inne nie stwierdzają znaczących korzyści.

Środki ziołowe:

• Niepokalanek pospolity (Vitex agnus-castus):
  • Niepokalanek jest powszechnie stosowanym środkiem ziołowym na PMS i okazał się skuteczny szczególnie w przypadku wrażliwości na dotyk i uczucia napięcia. Mogą jednak wystąpić łagodne skutki uboczne, takie jak trądzik lub plamienia.
• Olej z wiesiołka:
  • Olej z wiesiołka jest często stosowany w leczeniu PMS, jednak większość badań nie wykazuje znaczącej skuteczności. Mogą wystąpić skutki uboczne, takie jak nudności, zaburzenia trawienia i bóle głowy.
• Dziurawiec zwyczajny:
  • Dziurawiec może pomóc w łagodzeniu wahań nastroju, ale skuteczność w leczeniu objawów PMS jest dyskusyjna. Może powodować interakcje z innymi lekami, a skutki uboczne, takie jak zwiększona wrażliwość na światło słoneczne, zmiany skórne i zaburzenia żołądkowo-jelitowe, mogą wystąpić.

Suplementy diety i środki ziołowe	Kto je oferuje?	Pozytywne i negatywne skutki?	W przypadku jakiego stopnia nasilenia PMS są skuteczne?
Witamina B6	Na receptę lub bez recepty	Pozytywne skutki: Sprzeczne wyniki, częściowo pozytywny wpływ na nastrój. Negatywne skutki: Ryzyko neurotoksycznych skutków ubocznych przy wysokiej dawce.	Przy średnio nasilonym, uciążliwym do ciężkiego PMS.
Wapń	Dostępny bez recepty w aptekach	Pozytywne skutki: Poprawa różnych objawów (np. negatywnego nastroju, zatrzymywania wody). Negatywne skutki: Brak znaczących negatywnych skutków ubocznych.	Przy średnio nasilonym, uciążliwym do ciężkiego PMS.
Magnez	Dostępny bez recepty w aptekach	Pozytywne skutki: Sprzeczne wyniki, częściowo pozytywny wpływ na objawy fizyczne (np. wrażliwość na dotyk). Negatywne skutki: Możliwe skutki uboczne, takie jak biegunka i zaburzenia trawienia.	Przy średnio nasilonym, uciążliwym do ciężkiego PMS.
Niepokalanek pospolity (Vitex agnus-castus)	Dostępny bez recepty w aptekach	Pozytywne skutki: Potwierdzona skuteczność na objawy nastrojowe i fizyczne PMS. Negatywne skutki: Łagodne skutki uboczne w rzadkich przypadkach (np. trądzik, plamienia).	Przy średnio nasilonym, uciążliwym do ciężkiego PMS.
Olej z wiesiołka	Dostępny bez recepty w aptekach	Pozytywne skutki: W większości badań nie wykazano znaczącej skuteczności. Negatywne skutki: Mogą wystąpić skutki uboczne, takie jak nudności, zaburzenia trawienia i bóle głowy.	Przy średnio nasilonym, uciążliwym do ciężkiego PMS.
Dziurawiec zwyczajny	Dostępny bez recepty w aptekach	Pozytywne skutki: Sprzeczne wyniki, częściowo pozytywny wpływ na objawy nastrojowe. Negatywne skutki: Interakcje z innymi lekami, skutki uboczne, takie jak zwiększona wrażliwość na światło słoneczne, zmiany skórne, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, nudności, zmęczenie, stany lękowe, drętwienie.	Przy średnio nasilonym, uciążliwym do ciężkiego PMS.

Wnioski

Ten przegląd różnych podejść do leczenia PMS pokazuje, że (jeszcze) nie ma „cudownej pigułki” na przedmiesiączkowe objawy i raczej nie pojawi się ona w najbliższej przyszłości. W przypadku niektórych metod leczenia udało się wprawdzie wykazać pozytywny efekt, jednak zazwyczaj tylko dla bardzo specyficznych objawów. Ważne jest dostosowanie leczenia indywidualnie i ewentualne połączenie różnych podejść, aby osiągnąć jak najlepsze złagodzenie objawów.